Përhapja e gjuhëve të dyta sot në Evropë


B. K.

Ne te gjithe Evropen eshte mese normale qe pervec gjuhes kombetare te kete edhe nje gjuhe te dyte te folur prej nje mase te madhe banoresh. Ky fakt vjen si rrjedhoje e levizjeve te shpeshta te kufijeve ne te kaluaren, largimit te popullsive prej nje rajoni ne nje tjeter gjate shekullit te XIX dhe atij te XX, si dhe prej emigrimeve per nje jete me te mire.

Megjithate ne shekullin e XX e sidomos ne fund te ketij shekulli pervijohen disa vija te qarta te gjuheve te dyta te folura ne pjesen me te madhe te Evropes dhe Ballkanit. Nder shkaqet moderne mund te permendin ndikimet kulturore, ato ekonomike si dhe afersite etnike qe keto vende kane pasur ne te kaluaren ose kane ne ditet e sotme. Eshte interesant fakti se si deduksionalisht nxirret perfundimi se Evropa, ky kontinent i vjeter, ka nje larmi kulturash dhe subkulturash te cilat ndikojne dhe kane ndikuar prej shekujsh mbi njera tjetren. Edhe me interesant eshte fakti se nuk eshte vetem anglishtja gjuhe e dyte e Evropes, por jane edhe gjuhet e minoriteteve dhe pakicave etnike ato qe mbizoterojne. Harta me poshte e ilustron qartazi kete fakt te permendur ketu. E ndersa ne Evrope anglishtja nuk mund te thuhet se eshte gjuhe dominuese, ne bote ajo vijone te mbetet e tille. Si gjuhe e dyte ne bote e folur ne vende te tjera eshte frengjishtja, me pas rusishtja e ndjekur me pas nga spanjishtja etj.

Nje fakt qe nuk mund te anashkalohet pa u permendur, ka te beje me Gjermanine, ku turqishtja eshte gjuhe e dyte pas gjermanishtes ose gjuhe e pare pas saj.

Capture

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Per te pasur nje ide me te qarte me poshte po jap linkun per te gjetur informaticione te tjera ne lidhje me kete teme:

http://uk.businessinsider.com/the-second-languages-of-every-part-of-the-world-2015-7?r=US

 



Demi që sjell ultranacionalizmi


Ultranacionalizmi politik, pa dallim kombësie është i dëmshëm përball integrimit dhe proceseve integruese që shteti shqiptar ka përcaktuar në vizionin e tij për të qenë pjesë e Bashkimit Evropian. Ky vizion mbetet unik, ai nuk duhet të ndryshojë për asnjë çast e për asnjë interes tjetër. Fqinjësia e mirë mund të jetë synim në vetvete, por asnjëherë objektiv real kur kjo fqinjësi ngrihet mbi interesat kombëtare. Janë këto, leksione, që na i kanë dhënë paraardhësit tanë nga Samiu e gjer tek Konica e Noli. Nuk duhet harruar asnjë çast lufta për pavarësinë dhe autoqefalin e Kishës Ortodokse Shqiptare. Ashtu si paraardhësit tanë edhe politika shqiptare duhet të vetaktualizohet, unifikohet dhe të përqendrohet ndër të tjera dhe në ndryshimet që ndodhin përtej territoreve shqipfolëse. Ballkani nuk prodhon vetëm ngjarje politike, por e kaluara, ashtu si dhe e tashmja, tregojnë se gadishulli prodhon edhe probleme fetare, kulturore, sociale etj.

B.K.

“VIRTUALJA SI DHUNIM I HAPËSIRËS PUBLIKE”


Tirana Observer

Bled KOMINI

Marr shkasë për të shkruar disa reshta në lidhje me këtë temë, mbi atë se çfarë i ngjau një mikut tim gazetar e analist. Nisur nga premisa se kujtdo mund t’i vidhet profili personal i rrjetit social Fejsbuk e mund t’i përdoret për njëmijë arsye të mbrapshta, them se dy fjalë për hapësirën publike dhe atë virtuale mund të ndahen me të gjithë lexuesit e kësaj gazete. Pavarësisht se krimi kibernetik është i dënueshëm kudo, jo domosdoshmërish kjo nënkupton që instrumentet për ta hetuar dhe goditur atë janë njësoj në të gjitha shtetet. Shqipëria është një ndër ato vende ku krimi kibernetik, hackersat, vjedhja e të dhënave dhe data-baseve personale në e-mail, profilet e rreme në rrjetin Fejsbuk, kërcënimet, sharjet dhe ofendimet, vjedhja e të drejtës së autorit etj., gjejnë terrenin e përshtatshëm për t’u zhvilluar si pasojë e mungesës së infrastrukturës së nevojshme për ta hetuar, ‘kontrolluar’ dhe ‘goditur’ atë. Kjo amulli e ardhur kryesisht nga mungesa e përvojës si dhe instrumenteve të domosdoshëm ligjor dhe jo vetëm ligjor, i ka krijuar mundësi gjithfarë soj’ e turli njerëzish që ta përdorin “hapësirën publike virtuale” në  dëm të të tjerëve. Sidoqoftë në një moment të caktuar kësaj amullie i duhet thënë edhe në Shqipëri: Ndal!

Se „shuma e publikes“ prodhohet me veçori të shumta të privacisë, argumenton faktin se hapësirat publike ende të pa hulumtuara mirë të internetit përdorin privacitetin për të ngritur në kulm audiencën e tyre. Papritmas ky postulat i lë vend debatit në lidhje me tema të rëndësisë shoqërore,  të cilat kanë qasje nga të gjithë, ku debatuesit nuk njihen si individë. p.sh. nën emra të koduar fshihen identitete fiktive dhe këto debate nuk kanë për qëllim të kenë një rëndësi politike shoqërore, por tek-tuk kanë qëllime të mbrapshta për të cenuar privacinë e “shenjtë” të të tjerëve. Në këtë rast mund të themi bindshëm se hapësira publike moderne bart në vete çështje private. Në fakt kjo ngjan si ajo loja e vjetër e kohës së Rilindjes Evropiane ku përballë njëri-tjetrit viheshin argumentet “Ipso facto” dhe “Ipso jure”, gjë e cila i shërbente princërve për të mësuar Logjikën.Por në anën tjetër, provokimi i hapësirës publike në masmedia mund të ndihmojë në të kuptuarit më thellë të sulmeve virtuale në internet të çështjeve private. Sepse kur shikohen më afër këto dy fenomene, nxjerrin në pah një strukturë të re konceptuale të privates dhe publikes, ashtu edhe siç kishte parashikuar filozofi Habermas në konceptin e tij lidhur me hapësirën publike.

Sfera jonë bashkëkohore dhe e paqartë publike e konsumimit, udhëtimit dhe kënaqësisë, formohet nga kritere që kanë tendencën të kontradiktojnë idenë e pamundur por të parezistueshme të një rendi shoqëror kuptimplotë, të shprehur formalisht. Në fushën e mediave e sidomos atyre informatike, në kohët e fundit po zhvillohet një diskutim i cili si rezultat tregon se kufiri në mes të privates dhe publikes po fashitet. Si shembull mund të merret vënia në pah e jetës private të politikanëve apo edhe personave të cilët nuk janë të rëndësishëm për jetën publike, nga ana e medias. Por në anën tjetër qytetarët e thjeshtë apo edhe politikanët paguajnë çdo çmim për të qenë publik dhe për të hyrë në hapësirën publike. Kryesisht është bërë e modës që konferencat e panumërta të shtypit t’i lënë vend “statuseve të Fejsbukut”. Aq sa skeptikët e medias mendojnë se “Public Relation-i” i së ardhmes do të jetë një luftë virtuale më shumë, sesa një betejë reale. Në librin e tij “Ndryshimi Strukturor i Hapësirës Publike”, J. Habermas diagnostikon rënien apo shkatërrim e hapësirës publike në kohën e masmediave. Sipas tij, në thelb, nuk janë vetëm masmediat përgjegjëse për shkatërrimin e hapësirës publike, por ngatërrimi i fushës private me atë politike në sferën e qarkullimit të mallrave, ideve dhe institucioneve politike. Masmediat në këtë aspekt luajnë vetëm rolin e organeve udhëheqëse. Nisur nga ky formulim mund të nxjerrim rrjedhimin se edhe mediat sociale kanë të njëjtën peshë me masmedian moderne në cenimin e “Sferës Private”.

Pothuajse të gjithë jemi të ndërgjegjshëm se “hapësira publike” zë një pjesë të rëndësishme në jetën tonë. E konturuar apo jo qartë, në varësi të nivelit të demokracive që kanë shtetet, si dhe në varësi të legjitimimit që i bëhet sferës private, hapësira publike është një fushë e hapur për të tërë. Në këtë kontekst primitiv, sfera publike herë ka dhe herë nuk ka dimensione të njëjta, ajo herë është e njëtrajtshme dhe herë subjektive. Kësisoj hapësira nuk nënkupton në vetvete vetëm dimensionin hapësinor, por dhe subjektin-njeri; ngjarjen, veprën, zhvillimin dhe kohën, projeksione nga të cilat burojnë të drejtat dhe detyrat brenda një shoqërie. Me zhvillimet e fundit teknologjike dhe informatike, hapësira tradicionale publike, është kthyer në një hapësirë të “dhunuar”. Ku dhunohet vet koncepti i saj, dhunohet individi, cenohet integriteti dhe në fund prej rrjedhojave të së parës, nga sundimi i anarkisë publike cenohet dhe rendin publik. Në anën tjetër  nëse do mundoheshim të jepnim një ngjashmëri kuptimplotë për hapësirën virtuale, mund të themi se ajo është pothuajse e njëjtë me arkitekturën, “…ku çdo gjë fillon me hapësirën bazë. Është e dhëna jonë fizike, ku bëjmë shenjën e parë, hapim themelet që do të mbajnë strehën tonë. Aty vizatojmë kufirin që përcakton se çfarë është e rrethuar dhe çfarë është e përbashkët. Sot marrëdhënia jonë me atë hapësirë nuk është më kaq direkte, por mbetet vendimtare për kuptimin tonë ndaj vendit dhe asaj se ku qëndrojmë”.

Habermasi kishte plotësisht të drejtë kur tërhiqte vëmendjen mbi faktin se masmedia luan rolin e udhëheqësit në rastin e sferës publike dhe asaj private. Derivati i nxjerrë prej këndej na tregon se po e njëjta gjë ndodh dhe në raportin mes medieve sociale dhe dy sferave të përmendura. Duke i shtuar mediave sociale dhe anonimatin, si fenomen primat dhe të legjitimuar nën petkun e lirisë së përzgjedhjes mes një identiteti real dhe një tjetri fiktiv, kuptohet fare qartë se deri ku shkon në të njëjtën kohë dhe kufiri ndërmjet publikes dhe privates. E ndërsa kufiri i sferës private, juridikisht ka pasuar ndryshime në të gjithë botën, duke shkuar drejt përkufizimeve më të qarta të kësaj sfere, ai i sferës publike i gjendur përballë ndryshimeve drastike sociale dhe informatike është vënë shpeshherë në situata të tipit “ultra vires” (jashtë kompetencave).

Për t’i dhënë kësaj situate, panoramën globale, mjafton të themi se hapësira virtuale ka kapacitetin që t’u japë fuqi gjithnjë e më shumë aktorëve të vegjël, lokal apo rajonal. Prej statistikave del se në botë në vitin 2010 rezultonin një miliard kompjuterë të lidhur në mënyrë të drejtpërdrejtë me rrjetin e internetit dhe rreth 1.5 miliard përdorues interneti. Pothuajse në të gjithë shtetet që paraqiten sot si fuqi të dorës së parë, diskutimi mbi fushën virtuale apo “kibernetike” zë një vend të rëndësishëm aq sa këto vende kanë ngritur institucione për studimin e këtij fenomeni. Në vitin 2011 Organizata e Kombeve të Bashkuara ndërmori një nismë për të ngritur një “Polici Interneti” të varur prej saj, në mënyrë që të ndalonte krimin kibernetik, abuzimin seksual në internet, pornografinë, pedofilinë, vjedhjen e të drejtës së autorit, shfaqjet e terrorizmit etj. Megjithatë kjo nismë ka ngelur tërësisht në letër, pasi një pjesë e shteteve që drejtojnë Këshillin e Sigurimin e kanë parë këtë gjë si cenim të sovranitetit të tyre.

Sido që të jetë trendi global në lidhje me virtualitetin, del detyre e çdo shteti që të zgjidh problemet që shfaqen para tij me këtë dritare që na kalon çdo herë e më shumë në hapësira të pa eksploruara mjaftueshëm. Një ndër këto probleme për shtetin shqiptar është ai i forcimit të strukturave kontrolluese dhe atyre institucionale jo vetëm mbi social median por dhe mbi të gjithë shërbimet që ofrohen në internet për përdoruesit shqiptarë.

Mësime nga Ronald Reagani, mbi Putinin


C44249-21

Nga KEN ADELMAN

Ky muaj shënon 10-vjetorin e vdekjes së Ronald Reaganit, dhe gjatë kësaj kohe bota ka mësuar shumë më tepër gjëra – kryesisht përmes dokumentave të deklasifikuar – për mënyrën se si presidenti i 40-të i SHBA e përballoi rrezikun sovjetik. Nën udhëheqjen e duhur, ata mësime mund të ndihmojnë SHBA të përballojnë me më shumë sukses Rusinë gjithnjë e më luftënxitëse të Vladimir Putinit.

Së pari është nevoja për të zhvilluar një pikëpamje koherente për botën, si dhe një strategji afatgjatë. Rrugës për në Detroit, ku po shkonte të pranonte kandidimin për republikanët në vitin 1980, Reagani u pyet prej këshilltarit Stuart Spencer: “Përse po e bën këtë, Ron? Përse do që të bëhesh president?” Reagani u përgjigj: “Për t’i dhënë fund Luftës së Ftohtë”. Pak vite më herët, ai kishte përshkruar një formulë të thjeshtë për ta bërë të ndodhë: “Ne fitojmë, ata humbasin”.

Si drejtor i programit të kontrollit të armëve nga 1983 deri në 1987, kam parë me sytë e mi se sa shumë e pa u lodhur punoi Reagani për ta realizuar. Gjatë samitit për armët bërthamore në Rejkjavik, Islandë në tetor 1986, Mikhail Gorbachevi iu ankua Reaganit – më shumë se dhjetë herë në fakt, gjatë më shumë se dhjetë orëve negociata – se rusët po bënin gjithfarësoj lëshimesh, ndërkohë që Reagani nuk po bënte asnjë. Dokumentat e deklasifikuar që nga koha e vdekjes së Reaganit tregojnë që, të paktën në këtë pikë Gorbachevi kishte të drejtë.

Reagani përballej me një kundërshtar më të fortë se sa ai me të cilin përballet Obama sot. Ushtria e Rusisë sot është sa një e katërta e ushtrisë sovjetike në vitet 1980, dhe arsenali i saj bërthamor sa një e pesta. Ekonomia e Rusisë sot është pothuajse sa ajo e Italisë, dhe regjimit të Putinit, ndërkohë që ushqen nacionalizmin në vend, i mungon një ideologji si Marksizmi që mund të joshë intelektualët dhe tiranët jashtë vendit të tij. Presidenti Putin po punon pa një rrjet.

Megjithatë, agjenda aktuale e Amerikës nuk është aq ambicioze sa ishte ajo e Reaganit, që kërkonte fundin e Luftës së Ftohtë. Eshtë e vështirë të imagjinosh presidentin Obama, që merr një qëndrim “ne fitojmë, ata humbasin”, për pikat e nxehta si Ukraina apo Siria. Kjo administratë duket se do të ishte e kënaqur edhe me një barazim.

Së dyti, Reagani ndërmori hapa specifikë për të ndjekur strategjinë e tij. Ai i parashtroi këto qartë në Rejkjavik. Doktrina e tij “paqe përmes forcës” dhe forcimi i ushtrisë së SHBA – përfshirë Nismën e Mbrojtjes Strategjike që kundërshtarët politikë e quajtën Lufta e Yjeve – e tërboi homologun e tij rus. Presidenti Reagan e tha publikisht, dhe Presidenti Gorbachev e pranoi privatisht, se Bashkimi Sovjetik nuk mund të konkuronte me forcimin që po i bënte ushtrisë SHBA.

Në të njëjtën kohë, Reagani lançoi “luftën e ideve” që synonte të delegjitimonte sistemin sovjetik. “Perandoria e të keqes”, siç e quajti ai, ishte “fokusi i të keqes në botën moderne”, me një ideologji që do të përfundonte “në hirin e historisë”.

Ndoshta më shpëton diçka, por sot nisma të tilla mungojnë. Në vend të veprimeve të guximshëm, ka reagime të ngatërruar. “Vija të kuqe” që hiqen për tiranë si Putini apo Assadi, nisin të zbehen e më pas bëhen të gjelbëra. Paralajmërimet e vendosur shndërrohen në kollitje prej sikletit.

Në vend të godasë Moskën atje ku është më e dobët – siç bëri Reagani me forcimin e ushtrisë dhe sulmin intelektual ndaj komunizmit – tani ka vetëm përpjekje të vogla për të shfrytëzuar dobësinë energjetike të Rusisë. Memoja në lidhje me vendimin për gazjellësin Keystone XL nxjerr zbuluar të gjithë dokumentat që presin në kutinë postare të Zyrës Ovale.

Së treti, Reagani tregoi kurajë. Pothuajse 28 vjet më vonë, është mbresëlënëse të kujtosh sa i palëkundur u tregua ai në Rejkjavik. Ai hapi diskutimin më intensiv të superfuqive në histori duke thënë se “ndërkohë që secila palë nuk kishte besim tek tjetra”, nga ana tjetër ato nuk ishin njësoj fajtore – Amerika ishte në anën e duhur. Ai lëvdoi lirinë dhe dënoi sistemet që e shtypin. “Nëse dikush ju kritikon”, i tha ai homologut të shastisur, “ai shkon në burg”.

Dokumentat e deklasifikuar na ndihmojnë të vendosim veshin prapa derës së drunjtë të Hofdi House, ku u takuan dy udhëheqësit. Kur Gorbachevi kërkon që SHBA të heqë dorë nga Nisma e Mbrojtjes Strategjike, në këmbim të shkurtimeve të thellë bërthamorë, Reagani përgjigjet: “I kam premtuar popullit amerikan që nuk do të heq dorë nga Nisma”. Kur udhëheqësi rus thotë se e konsideron këtë Nismë një rrezik vdekjeprurës, Reagani përgjigjet: “Nisma për Mbrojtjen Strategjike është shansi më i madh për paqen në shekullin 20-të”.

Kur Presidenti Gorbachev bën përpjekjen e fundit në seancën e fundit në Rejkjavik, Reagani mbahet fort. “Ndonëse i donte shumë ata shkurtime në armët bërthamore të BS, ai nuk është gati të dorëzohet para kërkesës së sovjetikëve. “A është ky pozicioni yt përfundimtar”, e pyet Gorbachevi. “Që nuk ia dorëzon dot laboratorit punën e Nismës për Mbrojtjen Strategjike?”

“Po”, përgjigjet presidenti amerikan. “Duhen bërë disa kërkime në fazën laboratorike”, vazhdon ai, “por më pas duhet të dalësh jashtë e të provosh atë që është bërë në laborator”.

Kur lideri rus përpiqet sërish, Reagani ia pret: “Nuk mund të dorëzohem”.

“Kjo është fjala jote e fundit?” Reagani përgjigjet: “Po”.

Me qindra gazetarë që presin në oborrin e Hofdi House, dhe me botën mbarë që priste fjalët e një ujdie që nuk u arrit, Reagani tregoi se ndërkohë që ishte i gatshëm të ulej me rusët, ai ishte gjithashtu i gatshëm të qëndronte i palëkundur përballë tyre.

Ajo shfaqje force e shpërbleu me firmosjen e marrëveshjes më gjithëpërfshirëse të historisë për reduktimin e armëve bërthamore, në vitin 1987. Por shpërblimi më i madh erdhi në vitin 1991 – vetëm pesë vite pas samitit të Rejkjavikut – me kolapsin e Bashkimit Sovjetik dhe fundin e Luftës së Ftohtë, pikërisht sipas kushteve të Reaganit: Ne fituam, ata humbën.

  • Adelman, autor i “Reagani në Rejkjavik: 48 orë që i dhanë fund Luftës së Ftohtë” ka qenë Ambasador në OKB dhe drejtor i kontrollit të armëve, në kohën e presidentit Reagan.
  • bota.al

IRENEJI DHE FRAKTURA E POLITIKËS SHQIPTARE


Tirana Observer

Bled KOMINI

Objektet e kultit janë “shtëpi” të të Madhit Zot! Klerikët janë shërbëtorë të Tij! Janë këto dy postulate të cilat i kanë mbijetuar të gjitha epokave “Anno Domini”. Për sa kohë që feja apo besimet ngelin të papërlyera me ideologjizmat dhe politizimet e ndryshme, mesazhet që ato përcjellin mbesin të një rëndësie madhore dhe shërbejnë për katarsin akut të robit ndaj Perëndisë. E për më tej, krijojnë shtratin që një fe apo besim të zhvillojë shëndetshëm pemishten e moralit human që synon të plotësojë e shlyej gjynahet e robit përpara se ai të kalojë në amshueshmëri.

Megjithatë realiteti tregon se jo të pakta kanë qenë rastet kur kleri i një feje të caktuar është përfshirë në ideologjizma të panevojshëm ose në mbështetje të politikave darviniste. Edhe më të këqija kanë qenë pasojat kur personalizimi i këtyre politikave ka qenë aq i thellë sa ka shkaktuar “krisje”, “çarje”, dhunë masive e gjenocid në një popullsi të caktuar. I tillë ka qenë rasti i një pjese të klerit ortodoks në Serbi. Pikërisht figura të rëndësishme të këtij kleri janë bashkuar shpeshherë me thirrjet anti-humane, antifetare, nga ato më çnjerëzoret që ka parë ndonjëherë historia nga Lufta e Dytë Botërore e gjer më sot. Thirrjet e disa figurave të larta të këtij kleri kanë shkuar përkrah thirrjeve të Sllobodan Milosheviçit me shokë, për të zhdukur nga faqja e dheut popullin shqiptar, vetëm për faktin se i përkiste një race tjetër, se i përkiste një besimi tjetër. Plot 15 vjet pas gjenocidit më famëkeq të fundit të shekullit XX, atij serb ndaj popullit shqiptar të Kosovës, në zemër të shtetit shqiptar, në kryeqytetin e tij, Patriarku i Kishës Ortodokse Serbe vjen dhe deklaron se “Kosova është tokë e shenjtë e Serbisë”. Kjo nuk është deklarata  e parë dhe e vetme e këtij kleriku, por mund të citoj edhe deklarata të tjera ultranacionaliste dhe aspak etike për petkun fetar që ai mban, si: Në Evropën moderne nuk ka popull që vuan më shumë se populli serb në Kosovë; Kosovën po na e rrëmbejnë; Kosova është zemra e Serbisë, etj.

Për të pasur një panoramë më të qartë se kush është në të vërtet Patriarku Irenej, po vazhdoj edhe me dy deklarata të tjera të tij ku ai thotë se: “Një tjetër problem është se rreth 200-250 mijë serbë u është dashur që të lënë shtëpitë e tyre dhe të largohen nga Kosova dhe Metohija dhe nuk e kuptojmë pse ky popull nuk mund të kthehet në shtëpitë e veta…”. Në këtë rast, tërësisht në shkelje të çdo etike fetare, morale dhe njerëzore dhe duke ditur se ishin serbët ata që përzunë, vranë e dhunuan shqiptarët e Kosovës, ai shqetësohet më tepër për faktin e disa mijëra serbëve që u larguan pas krimeve që kryen ndaj shqiptarëve, e jo për gjendjen e një populli të tërë që la çdo gjë për të mbijetuar nga gjenocidi serb. Në një deklaratë tjetër ai thotë se: “Rezidenca e Patrikanës Serbe faktikisht është në Pejë dhe i bie që Rezidenca e Patrikanës Serbe të jetë në një shtet tjetër dhe jo në Serbi. Këtë ne nuk mund ta pranojmë dhe ta kuptojmë…”. Në mënyrë të qartë dhe të hapur, ai shprehet se Kisha Ortodokse Serbe i përket shtetit serb dhe ndjek politikat e tij, Ajo është e pavarur nga ky i fundit e si përfundim raporti kishë-shtet në Serbi është i pandashëm. A nuk është një ogur ky se Irenej ka luajtur dhe vazhdon të luaj të njëjtin rol si shumë të tjerë para tij?

Kjo panoramë e sjellë në këto fragmente është një dëshmi se profili i këtij kleriku ortodoks është një libër i hapur mbi faktin se ai mbështet ideologjinë ultranacionaliste serbe. Atëherë si është e mundur që ai ftohet në një ceremoni kaq të rëndësishme për besimtarët shqiptarë ortodoksë?! Si është e mundur që Kisha Ortodokse Shqiptare tregohet kaq e pakujdesshme ndaj këtij kleriku? Po politika shqiptare? A mundet që politika shqiptare të jetë kaq mendje shkurtër dhe të lërë kaq shpejt në harresë atë se çfarë ka ndodhur në Kosovë? Kjo është e pamundur! Paralajmërimi, se në shenjtërimin që do të mbahej, do të ishte i pranishëm edhe Patriarku serb Irenej është bërë shumë ditë më parë se ngjarja të ndodhte. Kjo duhet të nxiste gatishmërinë për delikatesën e situatës dhe pritshmërisë se mund të ndodhte edhe diçka si ajo që ngjau. Në fakt, ndodhi e kundërta. E gjithë elita politike shqiptare u ndje më se e qetë dhe ra pre e provokimit të një grupi qytetarësh serbë dhe një prifti ortodoks serb, që me sa u pa e kishin menduar hollë e qartë ta shfrytëzonin ngjarjen krejtësisht për qëllime politike. Ky silur i lëshuar në mediat shqiptare, ditën me diell, tregoi edhe një herë se politika serbe nuk mund të lëvizë nga traseja koloniale milosheviçiane. Ajo është e ngurtë, arkaike dhe eksplicite për të realizuar qëllimet e saj, duke mos lënë pa përdorur edhe mjetet më të pamenduar apo palogjikuara ndonjëherë.

Në këtë mes, mendoj dhe besoj, se Kisha Ortodokse Shqiptare ra pre njëkohësisht e mashtrimit të këtij pseudo kleriku. Nuk mund të fajësohet kjo e fundit se Irenej në mes të ditës lëshon deklarata ultranacionaliste në Tiranë. Por, “faji” qëndron gjetiu. Gabimi është tërësisht i politikës shqiptare, e cila u tregua e pavëmendshme dhe e paaftë për të kuptuar se një pseudo klerik si Irenej është i aftë që të turbullojë dhe shkaktojë tërmete të tilla edhe pa qenë i pranishëm e jo më i ftuar në një ceremoni shenjtërimi. Politika shqiptare, më konkretisht qeveria aktuale, duhet të kuptojë se Irenej nuk është vetëm klerik. Ai është më shumë se aq. Është mbartës i virusit ultranacionalist serb. Është mbartës i asaj ideologjie që ka shkaktuar në Kosovë me qindra e mijëra jetë të humbura në dekada njëra pas tjetrës. Distancimi i Kishës Ortodokse Shqiptare tregon, se për ngjarje të mëdha dhe me ndikim kombëtar nevojitet një konsensus total i politikës shqiptare brenda dhe përtej kufijve, një unifikim i domosdoshëm që ngrihet mbi palët, mbi vet politikën dhe fenë. Kjo do të thotë se laiciteti i shtetit duhet të funksionojë në ritme të qarta kombëtare dhe të mos tolerojë që fenomene të tilla të shfaqen në qendër të Tiranës zyrtare, qoftë dhe Prishtinës. Unifikimi i axhendës kombëtare nuk duhet të tolerojë që raste si ky i Irenejt, të cenojnë harmoninë tonë kombëtare e fetare që kemi ndërtuar ndër vite.

Ultranacionalizmi politik, pa dallim kombësie është i dëmshëm përball integrimit dhe proceseve integruese që shteti shqiptar ka përcaktuar në vizionin e tij për të qenë pjesë e Bashkimit Evropian. Ky vizion mbetet unik, ai nuk duhet të ndryshojë për asnjë çast e për asnjë interes tjetër. Fqinjësia e mirë mund të jetë synim në vetvete, por asnjëherë objektiv real kur kjo fqinjësi ngrihet mbi interesat kombëtare. Janë këto, leksione, që na i kanë dhënë paraardhësit tanë nga Samiu e gjer tek Konica e Noli. Nuk duhet harruar asnjë çast lufta për pavarësinë dhe autoqefalin e Kishës Ortodokse Shqiptare. Ashtu si paraardhësit tanë edhe politika shqiptare duhet të vetaktualizohet, unifikohet dhe të përqendrohet ndër të tjera dhe në ndryshimet që ndodhin përtej territoreve shqipfolëse. Ballkani nuk prodhon vetëm ngjarje politike, por e kaluara, ashtu si dhe e tashmja, tregojnë se gadishulli prodhon edhe probleme fetare, kulturore, sociale etj.

Duke qenë se ngjarja me epiqendër Irenejin zuri pjesën më të madhe të shtypit dhe medias brenda vendit (dhe jashtë tij), një ngjarje tjetër u zbeh disi. Ajo ka të bëjë me thyerjen e protokollit prej qeveritarëve tanë. Duke qenë se asnjë protokoll zyrtar (dhe jo zyrtar) nuk lejon që në një ceremoni të marrin pjesë të gjithë krerët e shtetit shqiptar njëkohësisht (president, kryeministër, kryeparlamentar, kreu i opozitës), fakti që ata morën pjesë, tregon se e thyen protokollin dhe cenuan sigurinë kombëtare. Aq më keq kur në këtë ceremoni merrte pjesë edhe kreu i opozitës. E meqë Presidenti është kreu më i lartë i shtetit, atëherë i mbetet atij që në raste të tilla të ndiqte më nga afër protokollin zyrtar.

TURQIA, NGA SUKSESET EKONOMIKE DREJT “THELLËSISË STRATEGJIKE”


Tirana Observer

Bled KOMINI

Për pjesën më të madhe të shqiptarëve Turqia nuk është një vend i panjohur. Shqiptarët me Turqinë i lidh jo vetëm historia, por edhe kultura, tradita, ekonomia, besimi, etj. Turqia e sotme është një “trashëgimi” disa dimensionale e Perandorisë Osmane. Me këtë të fundit shqiptarët i ngjizi fati historik shekullorë. Megjithatë edhe pas shkëputjes prej saj, një pjesë e mirë e jona, si shqiptarëve brenda territorit shtetëror të pas Pavarësisë, ashtu dhe atyre të mbetur nën zgjedhën e huaj, u lidh ngushtë me Turqinë, duke e parë atë si një shtet mik. Sot kjo miqësi evokohet edhe më shumë nga fakti se Turqia është shndërruar në një fuqi ekonomike dhe duke parë vështirësitë që po has vendi ynë karshi krizës financiare të dhjetëvjeçarit të fundit, shpresat për bashkëpunim janë të mëdha.

Nëse do mundoheshim të jepnim një panoramë për ekonominë turke, mund të themi se ekonomia e Turqisë ka pësuar ndryshime të mëdha, sidomos duke filluar që nga vitet ‘80 të shekullit XX, kur filloi zhvillimi i ri ekonomik dhe marrja e kredive në bankat e ndryshme. Ekonomia turke ka shfaqur shenja vitaliteti të cilat erdhën gjithnjë në ngritje dhe që në ditët e sotme kanë ndikuar gjerësisht edhe mbi përcaktimin e politikës së jashtme turke si me partnerët strategjik, vendet fqinje apo dhe shtetet problematike në raportet me Ankaranë. Pikërisht këto shenja vitale me hopet e tyre zigzage, sollën rezultatet e para kur për të kryesuar qeverinë turke u zgjodh Partia për Drejtësi dhe Zhvillim e kryeministrit aktual Rexhep T. Erdogan, në fillim të viteve 2000. Për të kuptuar ndryshimin e madh dhe drastik të ekonomisë turke, vlen për t’u theksuar se në vitin 1990 Turqia kishte 49,4 miliard $ borxhe, ndërsa në vitin 2002 kjo sasi ishte rritur në 131,6 miliard $. Investuesit më të mëdhenj gjithnjë kanë qenë kompanitë shtetërore dhe ato private vendase apo të huaja. Sot Turqia nuk ka asnjë borxh, ndërkohë që ajo është kthyer në kredidhënësen më të madhe në rajon si dhe ndaj institucioneve ndërkombëtare.

Me gjithë parashikimet e zymta në Evropë, ekonomia turke po vazhdon të shënojë rritje shumë të shpejtë. Në këtë mënyrë ajo po shndërrohet në një vend shumë interesant edhe për investitorët e huaj. Turqia shënoi në vitin 2011 një rritje ekonomike prej gati 7,5 %. Eksportet dhe importet turke vazhdojnë të rriten, një sinjal tjetër për rritjen e fuqisë ekonomike të Turqisë. Ndërkohë ajo ka arritur të zërë venin e shtatë si ekonomi në Evropë dhe vendin e 15 në botë. Njëkohësisht Turqia sot, është një prej vendeve me borxhet më të ulëta në Evropë, pas Suedisë dhe Çekisë. Borxhet e saj kapin shifrën prej 42 % të prodhimit të përgjithshëm bruto. Me ekonominë e saj “pa borxhe ndaj të tjerëve”, ka arritur që pas shumë shekujsh t`ia kenë lakminë edhe shtetet më të zhvilluara evropiane dhe botërore. Në aspektin politik ka shënuar arritje të mëdha. Para shumë vitesh fitoi statusin “kandidat për në bashkimin evropian”. Por me sa duket duhet të presë edhe shumë vite për të marrë statusin e vendit anëtar. Pavarësisht kësaj Turqia ka ditur që siç thuhet rëndom të jetë edhe pjesë e Evropës duke synuar arritjen e standardeve, por dhe larg saj kur ka parë se kjo e fundit ka shfaqur hezitime në lidhje me pranimin e Turqisë si pjesë të Unionit. Por, përgjigjen më të mirë në lidhje me këtë e dha presidenti Abdullah Gyl gjatë vizitës së tij në Austri, kur në një intervistë tha: Edhe për një kohë të caktuar ne do t`i plotësojmë të gjitha kushtet për inkuadrim në Bashkimin Evropian. Por, pastaj populli i Turqisë e ka fjalën. Ata përmes referendumit do të vendosin nëse e dëshirojnë vallë një gjë të tillë apo jo.

Me të ardhur në pushtet, Erdogani shprehu haptas Politikën e Turqisë drejtë Bashkimit Evropian. Nënshkroi disa marrëveshje me BE-në dhe bëri ndryshime ligjore në favor të bashkëjetesës sociale dhe kulturore. Insistimi i Turqisë për t’u anëtarësuar në BE, shfaqi hapur dëshirën e këtij shteti për të qenë pjesë jo vetëm ekonomike e këtij bashkimi por dhe politike e kulturore.

Turqia sot ka zënë pozita të kënaqshme ekonomike falë ndryshimeve dhe arritjeve të saj, ajo renditet e treta në Botë pas Kinës dhe Indisë për sa i përket ritmeve të rritjes ekonomike. Paradoksi i Turqisë është fakti, se pikërisht tani që po përjeton një lulëzim ekonomik, ka marrë një mesazh të qartë nga BE-ja që nuk ka asnjë qëllim ta mirëpres në gjirin e saj, duke parë dhe problemet që vet Evropa po kalon në këtë dekadë të dytë të shek. XXI. Këto zhvillime pozitive kanë bërë që agjencia e matjes së rentabilitetit Moody’s të rrisë notën e këtij vendi për një shkallë në Ba1. Kjo forcon pozicionin e Turqisë dhe rolin e saj ekonomik, por politikisht e lë ende të papërcaktuar pozitën e këtij shteti në raport me Brukselin. Ekonomia turke varet shumë prej asaj evropiane, që do të thotë se krizat financiare në Evropë mund të kenë pasoja shumë të rënda për këtë vend. 46 % e eksporteve turke shkojnë në vendet e Bashkimit Evropian. Përveç kësaj, edhe investimet kryesore në Turqi vijnë pothuajse në pjesën dërrmuese nga Evropa (76 %). Më shumë se tre të katërtat e turistëve në këtë vend janë evropianë. Kur partia AKP erdhi në pushtet në vitin 2002, prodhimi bruto i Turqisë ishte 243 miliardë euro. Më 2010 ishte rritur në 550 miliardë, ndërsa eksporti i vendit ishte dyfishuar. Falë thellimit të mëtejshëm të integrimit ekonomik të filluar me procesin e negociatave për anëtarësim në BE, sot vëllimi tregtar mes BE-së dhe Turqisë i tejkalon të 100 miliardë eurot. Ndërsa deficiti tregtar i Turqisë në raport me BE-në çdo herë e më shumë zvogëlohet drejt konvergjencës së eksportit dhe importit. Bashkimi Evropian me 2/3 e investimet direkte të huaja që zotëron në Turqi, është partneri më i rëndësishëm i investimeve në vend. Sot në Turqi gjenden më shumë se 14 mijë firma të BE-së që bëjnë investime të drejtpërdrejta në sektorë të ndryshëm përfshirë edhe sektorët me vlerë të lartë si atë automobilistik, elektronik dhe mekanik.

Megjithatë shumë ekspertë që e kanë ndjekur nga afër ecurinë e ekonomisë turke vijojnë të pohojnë se problemi kryesor i Turqisë mund të jetë deficiti në bilancin e këtij vendi. Në vitin 2011 deficiti buxhetor arrinte në rreth 10 % të prodhimit bruto – që është ndër më të lartët në botë, ndërkohë që importet në Turqi janë shumë më të ulëta se eksportet. Ky deficit është një sinjal se në Turqi shpenzohet shumë më shumë se sa është e mundur për t’u kursyer. Sidoqoftë të gjithë janë të bindur se Erdogani gjatë dekadës së kaluar si dhe viteve të fundit ka bërë shumë ndryshime, por sigurisht që ka mbetur edhe shumë për t`u bërë. Me këtë udhëheqje politike dhe ekonomike, Turqia ka fituar një stabilitet që për shumë vite nuk e kishte pasur. Ajo është bërë shembull për shumë shtete të rajonit dhe sidomos Ballkanit, edhe pse në disa vende shembulli i modelit ekonomik dallohet ndjeshëm prej atij politik.

Për shkak të rritjes ekonomike të vendit, ndoshta me të drejtë Erdogan është cilësuar në rangun e një lideri historik që simbolizon këtë ndryshim të madh. Erdogan si dhe Ministri i Jashtëm janë të vetëdijshëm se rritjes ekonomike duhet t’i korrespondojë edhe një politikë e jashtme më aktive dhe ambicioze. Edhe pse Evropa herë pas herë është përpjekur të shpjegoi se Turqia nuk mund të jetë pjesë e BE-së, për shkak se ajo nuk ka një realitet social evropian. E vërteta është krejt ndryshe. Evropa nuk ka guxim ta pranojë në gjirin e saj Turqinë, sepse është shumë e madhe dhe shumë ekzotike. Pra, me pak fjalë, për shkak të anëtarësimit të Turqisë, në BE do të ndryshonin ekuilibrat e forcës. Franca nuk do të ishte më fuqia e dytë si është tani, por me siguri pas anëtarësimit të Turqisë do të kalonte në vendin e tretë. Erdogan duke luajtur herë pas herë letrat e nacionalizmi i ka lejuar Turqisë një pozicion të ri dhe të dyfishtë në marrëdhëniet ndërkombëtare. Turqia e Erdogan është e lidhur me Perëndimit, por qëndron jashtë tij dhe është e lidhur me Lindjen e Mesme, por në pamje të parë qëndron po jashtë edhe pse në të vërtetë luan një rol mjaft të rëndësishëm. Disa qarqe politike janë të mendimit se teoria e Ahmet Davotoglu mbi thellësinë strategjike “Strategic depth” mund të sjellë zhvillime të reja në politikën e jashtme të Turqisë. Për këtë arsye, që prej shumë kohësh kjo teori po diskutohet në qarqet politike dhe mediatike të rajonit. Disa qarqe e kanë cilësuar atë si një nga doktrinat e suksesshme në politikën e jashtme të Turqisë dhe janë të mendimit se Turqia nën drejtimin e partisë AKP dhe të shefit të diplomacisë Ahmet Davutoglu, ka ndjekur një politikë të jashtme relativisht të suksesshme.

Megjithatë, Turqia është një vend i fuqishëm dhe për këtë arsye ka në dorë alternativa të tjera të mundshme për politikën e jashtme. Njëri opsion është që Turqia të rikthehet dhe të bëjë rolin e urës mes Perëndimit dhe Lindjes. Strategu kryesor i politikës së jashtme të Turqisë në periudhën Erdogan është Ministri i Jashtëm, Ahmet Davutoglu. Ai i ka dhënë jetë politikës “zero probleme” me fqinjët. Këtë princip të rëndësishëm duke qenë në rolin e Ministrit të Jashtëm e ka aplikuar edhe në marrëdhëniet diplomatike me Armeninë, që ka qenë armikja tradicionale e Turqisë. Për shkak të kësaj politike, Turqia nuk ka pasur asnjëherë me parë një imazh kaq pozitiv sa ka sot me fqinjët si dhe në Rajon.

“Thellësia strategjike: Pozicioni Ndërkombëtar i Turqisë” është libri që e ka bërë të famshëm Davutoglunë në të gjithë botën, në të cilin ai parashtron të gjitha konceptet dhe linjat e politikës së jashtme. Është një njeri që i pëlqen veprimi dhe diplomacia dhe aspak të qenit një politikan tradicional. Duhet theksuar se teoria “Strategic depth” u përpilua në vitin 2001 nga Ahmet Davutoglu, i cili në atë kohë ishte profesor në universitet. Sipas tij, “thellësia strategjike” është pasuria më e madhe e Turqisë. Sipas kësaj teorie, kufizimi i rolit të Turqisë në një rajon të veçantë si Ballkani apo Lindjen e Mesme, është një veprim i gabuar. Kjo për faktin se Turqia nuk është një fuqi rajonale, por një fuqi qendrore. Si rrjedhim, Turqia është e aftë të luajë rol në rajone të ndryshme të botës dhe përfitimi do të jetë “rëndësia strategjike” e saj. Në doktrinën e Davutoglu, Turqia ka nevojë për një politikë të jashtme aktive që të garantojë thellësinë strategjike të këtij vendi që e ka trashëguar që nga koha e Perandorisë Osmane. Për këtë arsye ai në njëfarë mënyre kërkon ringjalljen e perandorisë turke. Megjithëse opozita aktuale ka kundërshtuar shumë prej hapave që Erdogani ka bërë në atë që ajo e quan regres i demokracisë së brendshme, pak ose aspak zëra janë ngritur kundër tij në politikën e jashtme. Kjo e fundit, e pagëzuar me emrin “0 probleme”, ka pasur si pikësynim korrigjimin e marrëdhënieve të tendosura (Greqi apo Rusi), zhvillimin e atyre taktike (Iran apo Siri) dhe zhvendosjen e vëmendjes strategjike (nga Evropa drejt Lindjes së Mesme). Një klasë e re ekonomike po rritet në trevat qendrore të Azisë Qendrore dhe vetë emërimi që i është dhënë (Tigrat e Anadollit) përcakton drejtimin e zhvillimit financiar, tregtar dhe, pse jo, politik që në dekadat e ardhshme do të kërkojë shteti turk. Ambiciet rajonale të Davutoglusë, të cilat ish-profesori universitar i cilëson si të udhëhequra nga një vizion kombëtar, ka ndjekur pikërisht nuhatjen e kësaj klase të re tregtarësh. Disa analistë perëndimorë i komentojnë këto lëvizje si një tentativë e Turqisë për t’u orientuar drejt Lindjes në kurriz të Perëndimit.

Njeriu qe më së shumti është përgjegjës për arkitekturën e këtij ndryshimi është Ahmet Davutoglu, ministri i jashtëm i Turqisë qysh më 2009. Sipas tij, “Turqia nuk është çështje; por aktor.”

Rishikimi i historisë dhe “fantazma turke në Ballkan”


Bledar Komini

Bledar KOMINI

Prej disa ditësh ka ri-nisur një debat mbi rishikimin e teksteve të historisë shqiptare, sidomos asaj periudhe që ka lidhje me të kaluarën e popullit shqiptar nën Perandorinë Osmane. Reagimet kanë qenë të ndryshme, por më i konkretizuar ka qenë ai i një grupi intelektualësh të cilët kanë përgatitur një peticion ku janë shprehur kundër ndryshimeve në tekstet e historisë, si në Republikën e Shqipërisë ashtu dhe në Republikën e Kosovë. Në fakt peticioni i është drejtuar Presidentes së Kosovës Znj. A. Jahjaga dhe për dijeni edhe institucioneve të shtetit shqiptar si Presidencës e Kryeministrisë.

Përballë kërkesës së qeverisë turke për të rishikuar një pjesë të teksteve të historisë në Kosovë, Ministria e Arsimit e kësaj të fundit formoi një komision të përbërë nga ekspertë të historisë, gjeografisë dhe albanologjisë (Komisionin për Rishikimin e Prezantimit të Historisë, Gjeografisë dhe Kulturës Osmane e Turke) për të përgatitur një raport në të cilin të jepej një opinion se çfarë mund të ndryshohej dhe korrigjohej në tekstet shkollore.

Më herët debati mbi rishikimin e teksteve të historisë i kishte lënë vend një tjetër debati në Tiranë, atij të rishikimit jo vetëm të periudhës osmane, por edhe të figurës së Ahmet Zogut, regjimit komunist, krimeve makabre të komunizmit ndaj klerit fetar, islamizimit të popullit shqiptar etj. Për fatin e mirë, ky debat u kanalizua në emisione televizive dhe në shkëmbime pikëpamjesh mes ekspertëve të fushave përkatëse, pa lënë anash dhe ndërhyrjet e politikës që synonin mbështetjen e një teze ndaj tjetrës. Në rastin në fjalë mirëkuptimi u shfaq bindshëm, se ishte e nevojshme që disa periudha të veçanta apo figura të njohura, të rishikoheshin dhe rivlerësohej roli i tyre në historinë e kombit shqiptar. Pavarësisht diplomacisë aktive turke, rishikimi i historisë është parë si një proces shkencor, i bazuar mbi faktet dhe mbi të vërtetën historike. Ballkani ka prodhuar aq shumë histori sa pleksja mes të drejtës dhe padrejtës apo të vërtetës me shkatërrimin, ka qenë shumë e vështirë për t’u ndarë. Reagimi me pjekuri i qarqeve intelektuale në Tiranë, se rishikimi i historisë është i nevojshëm dhe duhet kryer nga specialistë, tregoi maturimin e problemit dhe diferencimin e tij me politikën dhe kërkesat e ndryshme qofshin ato të njëanshme apo jo.

Rasti i debatit të zhvilluar në Tiranë do ishte mirë që të “eksportohej” edhe në Kosovë, pasi në realitet janë ekspertët ata të cilët vendosin mbi ekzistencën e fakteve të reja apo falsitetin e tyre. Kthimi i këtij debati në një konglomerat diskutimesh dhe interesash do të ishte negativ për frymën integruese që kërkohet tashmë kur Shqipëria synon aderimin në Bashkimin Evropian. Për më tepër Kosova i ka të gjitha kapacitetet për ta zhvilluar debatin në kontekstin akademik, pasi asaj nuk i mungojnë ekspertët dhe specialistët e fushave që kanë ngjallur interes dhe diskutim. Ndërhyrja në këtë debat e një pjese të intelektualëve që jetojnë në Shqipëri ose jashtë saj, vetëm se do të krijonte amulli dhe paqartësi në lidhje me thelbin e problemit.

Nisur nga kjo ndërhyrje dhe duke lexuar dhe peticionin që iu dërgua Presidentes dhe institucioneve të Kosovës, më duket e pavend fryma e ngritjes së një tymnaje, ku përmes një peticioni (sado demokratik si formë) të kërkohet mos ndryshimi i historisë dhe teksteve mësimore. Nëse historia do ndryshohej ose nuk do rishkruhej bazuar mbi këto peticione, jam i sigurt se dhe pala tjetër që mendon ndryshe, do të mbledhë edhe ajo po aq firma në mos më shumë dhe përmes një peticioni do të kërkoj rishikimin e historisë. Në këtë fazë shtrohet pyetja: A duhet rishikuar ose jo historia nën frymën e peticioneve? Kjo pyetje nuk meriton përgjigje sepse traseja akademike e dallon qartë faktin shkencor dhe historik nga mjetet demokratike si peticioni, greva apo demonstratat. Historia nuk mund të shkruhet apo mos rishikohet nën “diktaturën” e këtyre mjeteve demokratike.

Duke lexuar peticionin e firmosur prej intelektualëve, që për të thënë të vërtetën ishin tërësisht “laramanë” në profesionet e tyre, vura re gjithashtu se “protesta” e shprehur përmes rreshtave, nuk konfiguronte me nocionet shkencore. Ky lloj historicizmi anti-poperian i kërkuar prej tyre, binte ndesh me frymën akademike që ata vet në thelb kërkonin. Nëse për një të vërtet kaq të madhe sa historia e një kombi, për rishikimin apo jo të saj, përdoren mjete të tilla si peticionet, domosdoshmërish dhe ngjallja e historicizmit në mënyrë të mjerueshme kthehet në një fakt të pashmangshëm. Modeli i përdorur prej këtyre intelektualëve ishte ai i përdorimit të mjeteve demokratike kundër të vërtetës shkencore dhe në rastin konkret asaj historike. Është e paimagjinueshme sentenca e përdorur dhe nënkuptuar në formë liturgjike përgjatë gjithë peticionit se, Perandoria Osmane ishte “një gropë e zezë për historinë e popullit shqiptar”. Mjafton ky fakt për t’i dhënë të drejtë absolute kujtdo që mendon ndryshe se tekstet dhe një pjesë e intelektualëve shqiptarë janë të indoktrinuar me një historicizëm mjeran, i cili ngre kokën edhe kur e vërteta e kërkuar mbytet prej shpërfilljes shkencore.

Vijimi i leximit të peticionit tregon se ai është shkruar shumë shpejt dhe me gabime trashanike, të cilat as historiografia zyrtare shqiptare e kohës së komunizmit nuk do t’i bënte, ashtu siç dhe nuk i ka bërë. Mjafton të shikosh se pushtimi osman, përcaktohet në peticion si faktor determinant për shkëputjen e Shqipërisë (tokave dhe principatave shqiptare) nga Evropa, për të thënë se kjo letër nuk është shkruar nga një ekspert i fushës së historisë. Faktet shkencore në të gjitha tekstet historike si ato të para viteve ’90 ashtu dhe pas tyre, asnjëherë nuk e kanë përcaktuar ardhjen e turqve në tokat shqiptare si një (risi) shkëputje nga Evropa, pasi shqiptarët ishin shkëputur prej kohësh nga qytetërimi perëndimor, ata gjendeshin të pushtuar prej shekujsh nga mbretëritë e tjera ballkanike si ajo serbe dhe bullgare dhe më herët nga ajo bizantine. E nëse në peticion shkëputje nga Evropa quhet ardhja e turqve në tokat shqiptare, si do të mund të quhej pushtimi serb i dushanëve dhe bullgarëve? Këtë pushtim e njohin mirë shqiptarët e Kosovës, sepse gjer para pak kohësh e kishin mbi kryet e tyre, madje një pjesë e madhe e këtyre shqiptarëve për t’i shpëtuar dhunës serbe të shekullit XX, emigruan në formë proteste drejt Perandorisë Osmane ose shtetit të ri turk të formuar pas viteve 1920. Një pjesë e madhe e tyre vazhdojnë të ruajnë gjuhën shqipe dhe traditat e tyre në Turqi, ndërsa mijëra dhe qindra e mijëra shqiptarë u dhunuan nga regjimi serb përgjatë gjithë shekullit të kaluar dhe ende sot nuk gjenden eshtrat e tyre.

Duke rishikuar peticionin, “format e lakuara” të fjalës dhe të “vërtetës shkencore” janë thënë aq hapur dhe pastër sa çdo shqiptar do të ndjehej i fyer nëse do të shikonte se një grup intelektualësh mendon, se kontributi i shqiptarëve në Perandorinë Osmane ishte një hiç i madh. Peticioni e shpreh qartë se: “Pashallarët, ushtarakët, zyrtarët apo shtetarët e lartë të Perandorisë Osmane, qofshin këta edhe kryeministra që i kanë shërbyer Portës së Madhe, pavarësisht nga origjina e tyre shqiptare nuk kanë vlerë për historinë tonë kombëtare”. E si mund të thuhet në një peticion i cili ka si synim dhe frymë të tij, ruajtjen e të vërtetës shkencore se kontributi i personaliteteve, familjeve të mëdha shqiptare, rilindësve etj., pa punën e të cilëve ne nuk do të ishim evidentuar dhe njohur si komb, nuk ka asnjë vlerë. Me qindra libra janë shkruar për jetën e këtyre figurave të mëdha që kanë dhënë një kontribut të pashlyeshëm si shqiptarë në Perandorinë Osmane, rrugët e qyteteve dhe kryeqytetit mbajnë emrat e tyre, shkollat dhe institucione të ndryshme krenohen dhe identifikohen me këto personalitete. Në fakt peticioni me sa duket në rreshtat e tij synon ta rishkruaj historinë sipas një këndvështrimi të ri. Ai synon të vendos disa linja të reja të bazuara tashmë mbi historicizmin, që edhe regjimi më i egër komunist nuk pati kurajë të shkojë aq larg e t’i vendosi.

Ne krenohemi sot me shumë figura dhe personalitete që kanë qenë me origjinë shqiptare, pavarësisht se ata nuk i kanë shërbyer atdheut tonë, por ka mjaftuar fakti se janë ndjerë shqiptarë dhe nuk e kanë mohuar, kjo gjë na ka bërë ne t’i lavdërojmë e t’i mitizojmë në kulturën tonë të përditshme. Ngjashëm me këtë është rasti i Nënë Terezës, e shumë figurave të tjera. Sipas linjës së përcaktuar qartë në peticion, kontributi i këtyre figurave siç është edhe ajo e Nënë Terezës nuk ka asnjë vlerë për historinë tonë kombëtare. Në mos gaboj, deduksioni i këtij peticioni, që vetëm shkencor nuk është – pavarësisht se “mbështet të vërtetën shkencore”, – shpie drejt këtij fakti, që jam i sigurt se jo vetëm është i papranueshëm por në vetvete shpreh dhe një gjest antikombëtar.

Në një konferencë të organizuar me temë “Roli Kishës Katolike në Pavarësi”, Imzot Rrok Mirdita deklaroi se në këto 100 vite janë bërë gabime në lidhje me Kishën Katolike, dhe bëri thirrje që historia e kishës të rishikohet me kujdes. Ai gjithashtu tha se përplasjet e së shkuarës nuk duhet të pengojnë vendin të eci përpara, pasi sipas tij çështja më madhore e Shqipërisë është bashkimi i shqiptarëve. Në fund ai e mbylli duke ritheksuar se “Nuk kanë munguar gabimet në këto 100 vite me Kishën Katolike”.

Historia ndjen nevojën që të rishikohet dhe ky është një fakt i pashmangshëm, por nuk mendoj se peticioni i firmosur prej një grupi intelektualësh mund të shërbejë si bazë për ruajtjen e të vërtetës historike, mbrojtjen e saj, mbështetjen tek fakti historik etj. Përveç faktit se është një peticion i firmosur prej intelektualësh, ku një pjesë janë jo ekspertë në fushën ku debatohet, peticioni ngre dhe mbështet të pavërteta të mëdha, prej të cilave historiografia shqiptare duhet të ruhet dhe historianët e rinj duhet të kenë kujdes. Një peticion i shkruar me “mllef” nuk i shkon përshtat këtyre figurave intelektuale që kanë dhënë një kontribut të rëndësishëm në fushat e tyre. Përkundrazi do ishte më e përshtatshme nëse përmes peticionit do synohej ruajtja e frymës akademike dhe debatit shkencor mbi ndryshimin e teksteve të historisë. Kjo frymë e përcjellë prej këtyre intelektualëve ngjall pasiguri për të ardhmen e shkencës në Shqipëri, duke vënë në diskutim dhe akademizmin në tërësi. Një studiues nuk duhet të bjerë asnjëherë në gjurmët e interpretimeve të gabuara, të cilat brezat e ardhshëm mund t’i marrin si rrugë të mirëqena dhe t’i kthejnë në autostrada për t’u përdorur prej qarqeve destabilizuese.

Për t’u përshëndetur mbetet fakti se një pjesë e madhe e historianëve shqiptarë nuk e kanë firmosur peticionin, gjë e cila tregon se kjo frymë kundërpërgjigjeje është tërësisht e gabuar dhe nuk të shpie kurrkund. Dikur Marksi e pat filluar “Manifestin Komunist” kështu “Një fantazmë po vërtitet në Evropë, fantazma e Komunizmit.” Si duket riaktivizimi i diplomacisë turke në kryeqytetet e Ballkanit më shumë ka trembur dhe prekur historicizmin dhe historicistët sesa historiografët e këtyre vendeve.